شایع و گاهی کشنده

آخرین آمار مربوط به مسمومیت ها که مربوط به سال ۱۳۸۴ است حاکی از این است که در این سال ۹۰۷ نفر بر اثر مسمومیت با مونوکسیدکربن فوت شده اند. مرگ ناشی از اعتیاد ۴۷۴۰ مورد بوده است و ۳۶۵۰ کودک مسموم شده در بیمارستان لقمان - از بیمارستان های تخصصی مسمومیت ها- بستری شده اند که ۴۰ نفر از آنها فوت شده اند. آمار دیگری از بیمارستان لقمان حاکی از این است که در این سال ۳۰ هزار فرد مسموم شده به این بیمارستان مراجعه کردند که ۱۲ هزار نفر از آنها بستری شدند، ۵۰۰ نفر از آنها در بخش ویژه بستری شدند و ۱۲۰ نفر از آنها یعنی بیش از یک درصدشان بر اثر مسمومیت جان خود را از دست دادند.
به این ترتیب گزارش های موجود حاکی از این است که مسمومیت یک خطر جدی است، در حالی که آگاهی عموم مردم از برخی از نکات به ظاهر ساده می تواند میزان صدمات جانی ناشی از آن را کاهش دهد. به همین دلیل از روز ۲۵ تا ۳۱ شهریور هفته «پیشگیری از مسمومیت ها» اعلام شده است. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی شماره تلفن ۰۹۶۴۶ را نیز به این امر اختصاص داده است.
● وقتی داروها مسمومیت زا و مرگ آور می شوند
بسیاری از افراد دچار مسمومیت می شوند ولی نیازی به مراجعه به مراکز درمانی احساس نمی کنند. برخی از افرادی که به این دلیل به مراکز درمانی مراجعه می کنند دلیل مسمومیت شان را نمی دانند. برخی از مرگ ها از مسمومیت ناشی می شود ولی کسی متوجه این دلیل به ظاهر ساده نمی شود و برخی از افراد دلیل مسمومیت خود یا فرزندشان را پنهان می کنند.
دکتر مهران ولایی مدیر دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی ایران می گوید: «بسیاری از مردم به محض گرفتن هر نوع دارویی آن را در یخچال قرار می دهند. در حالی که به جز داروهایی که در بروشورش قید شده و یا پزشک یا دکتر داروساز می گوید، نگهداری بقیه داروها در دمای طبیعی اتاق کفایت می کند. به طور کلی مردم قبل از این که دارو را از داروخانه می گیرند بهتر است تمام پرسش هایشان را در زمینه نحوه مصرف داروها و یا تداخل داروها از پزشک و یا دکتر داروساز داروخانه بپرسند، چراکه داروها روی هم تأثیر مثبت یا منفی می گذارند و می توانند دوز یکدیگر را بالا یا پائین ببرند. بنابراین باید داروهایی را که در حال مصرف هستند به پزشک یا دکتر داروساز داروخانه اطلاع دهند و بیماری های دیگرشان را هم به آنها یادآوری کنند.
برخی افراد از داروهای تاریخ مصرف گذشته استفاده می کنند. در حالی که قبل از مصرف هر دارویی باید به روش و زمان مصرف آن توجه کرد. به خصوص رعایت این نکته در مورد آنتی بیوتیک ها بسیار مهم است. همچنین بهتر است که هر دارویی در بسته بندی های خودش نگهداری شود. گاهی افراد بسته بندی داروها را عوض می کنند و آنها را اشتباهی مصرف می کنند. همچنین شربت هایی وجود دارند که چون شربت هستند روی دارو علامت خورده که افراد آنها را نخورند. بنابراین لازم است ضمن توجه به این نکته آنها را به طور کلی هم جدا از داروهای دیگر بگذارند. همچنین شاهدیم که خوددرمانی نیز رواج پیدا کرده که همین خوددرمانی می تواند منجر به مسمومیت دارویی شود.
خوردن دارو مقابل کودک به خاطر تقلید آنها از دارو خوردن، قرار ندادن داروها در جای ایمن و محفوظ و آموزش ندادن به کودکان درباره این که هیچ دارویی مگر دارویی که به آنها گفته می شود را نخورند نیز می تواند زمینه مسمومیت کودکان بر اثر خوردن دارو را ایجاد کند. کار دیگری که بزرگسالان برای جلوگیری از مسمومیت کودکان می توانند انجام دهند این است که بعد از مصرف دارو یا مواد شیمیایی در آنها را محکم ببندند و آنها را از دسترس کودکان دور نگهدارند. همچنین موادی نظیر نفت و مواد شیمیایی را در محیط امن و دور از دسترس آنها نگهدارند و بسیار مراقب باشند که به طور اشتباهی دوز تکراری دارو به کودکان ندهند، چراکه دو قشر کودکان و سالمندان نسبت به مسمومیت ها خیلی حساسند. همچنین خانواده ها باید مراقب باشند که از قرار دادن داروها به مقدار زیاد در دسترس افراد افسرده خودداری کنند».
خانواده ها و افرادی که جوان یا نوجوانی در خانه دارند و یا جوانی آسیب پذیر با آنها زندگی می کند نیز ناچارند دقت بیشتری به خرج دهند. دکتر ولایی می گوید:«یک سری از مسمومیت ها به خاطر سوء مصرف برخی از مواد در جوانان ایجاد می شود. بنابراین در درجه اول بزرگسالان باید از استعمال سیگار و هر نوع مواد مخدر در برابر جوانان خودداری کنند تا از اعتیاد جوانانشان پیشگیری کنند. خود سیگار اولین گام در اعتیاد به مواد مخدر است. همچنین باید جلوی رفتن جوانان به میهمانی های مشکوک را بگیرند. پیش می آید که در این میهمانی ها سیگار، آدامس و نوشابه تعارف می شود که گاهی حاوی مواد مخدر است. خود جوانان هم باید از مصرف تفریحی مواد مخدر پرهیز کنند، چراکه مصرف تفریحی می تواند به اعتیاد تا پایان عمر منجر شود. معمولاً جوانانی که والدین ایرادگیر، متعصب، متشنج و یا طلاق گرفته دارند احتمال بیشتری دارد که به اعتیاد دچار شوند. والدین هنگامی که می بینند فرزندانشان دچار بی خوابی، پرخاشگری، گوشه گیری و غیبت در محل کار و مدرسه و بی نظمی هستند باید از نظر امکان اعتیاد به مواد مخدر به دنبال علت یابی باشند. به طور کلی هم ورزش و فعالیت های حرکتی پیشگیری کننده خوبی از اعتیاد است و می توان جوانان را به این کار تشویق کرد».
● مسمومیت غذایی شایع و گاهی کشنده
مسمومیت غذایی یک بیماری شایع و معمولاً خفیف، اما گاهی کشنده است. آمارهای مربوط به مسمومیت های غذایی در کشور امریکا ثابت می کند که این نوع از مسمومیت چه اندازه در میان جوامع مختلف شایع است. طبق بررسی های «مرکز کنترل و پیشگیری از مسمومیت» امریکا میزان مسمومیت غذایی در این کشور در سال مورد بررسی ۷۶ میلیون مورد بوده است که ۳۲۵ هزار نفر از این افراد بستری شده اند و پنج هزار نفر نیز بر اثر مسمومیت ناشی از غذا جان خود را از دست داده اند.
طبیعی است که رعایت برخی از نکات می تواند جلوی بسیاری از مسمومیت های غذایی را بگیرد.
دکتر وحید صادقیان، مدیر غذا و آرایشی و بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی ایران می گوید:«برخی از مسمومیت ها از مصرف کنسروهایی که قوطی آنها دارای نشت، زنگ زدگی و برآمدگی است ایجاد می شوند. به طور کلی بهتر است که کنسروها را پیش از مصرف ۲۰ دقیقه در آب بجوشانیم. همچنین نان یکی از غذاهای پرمصرف است که باید آن را در جای خشک و خنک نگهداری کرد. نان در جای مرطوب کپک می زند و کپک نان هم بسیار خطرناک است. غذاهای پخته ای که بیش از دو ساعت در محیط خارج از یخچال نگهداری می شوند می توانند ایجاد مسمومیت کنند. همچنین غذاها را باید در ۷۴ درجه سانتی گراد گرم کرد. در صورتی که مواد غذایی ای نظیر تخم مرغ، گوشت سفید، غذاهای دریایی، کشک، شیر و شیر غیر پاستوریزه، خام یا نیم پز مصرف شوند می توانند خطرزا باشند. در مورد استفاده از سبزی و میوه هم باید پیش از مصرف آنها را حتماً با روش صحیح ضدعفونی کرد و همچنین لازم است که قبل از مصرف سیب زمینی قسمت های سبز و چشم دار و جوانه دار آن را در آورد. مواد غذایی که از دستفروشان و دوره گردان خریداری می شوند هم می توانند مسمومیت زا باشند. همچنین قرص برنج مصرف خانگی ندارد و علاوه بر سمی بودن گاز سمی هم تولید می کند. بنابراین به جای قرص برنج برای جلوگیری از آفت زدگی برنج می توان در خانه از قرص سیر استفاده کرد. همچنین گوشت هایی که خریداری می شود باید سرد باشند یا بسته بندی مناسب داشته باشند. دمای مناسب برای نگهداری از گوشت در یخچال هشت درجه سانتی گراد و در فریزر ۲۰- درجه است».
وی می افزاید:«برخی از گیاهان تزئینی موجود در آپارتمان و باغچه هم می توانند موجب مسمومیت در انسان شوند و مسمومیت با گیاهانی مثل دیفل باخیا، خرزهره و کرچک حتی می تواند کشنده باشد. افراد به ویژه کودکان با دست زدن و خوردن این گیاهان دچار مسمومیت های شدید می شوند. در صورت مسمومیت با این گیاهان باید به مراکز درمانی مراجعه کرد و به ویژه کودکان را به اولین مرکز درمانی برد. به یاد داشتن نام این گیاهان در مراکز درمانی به کار می آید. مصرف قارچ هایی که نمی شناسیم نیز می توانند موجب مسمومیت شوند».
برخی از مسمومیت ها از گزیدگی، سم و استفاده بد از مواد شوینده و پاک کننده و مواد شیمیایی و نیز در اثر مجاورت با برخی از گازها ایجاد می شوند.
دکتر سید عباس رضوی، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران می گوید:«قبل از استفاده از هر گونه ماده شیمیایی اول باید برچسب روی آن را خواند و طبق دستورالعمل آن عمل کرد. برخی از مسمومیت ها در اثر استفاده از سموم و ترکیبات حشره کش و سوسک کش، بدون کلاه، دستکش و لباس مناسب و نشستن دست ها بعد از انجام سمپاشی و پیش از خوردن غذا به وجود می آیند. همچنین برخی از افراد مواد شوینده خانگی و مواد شیمیایی را در ظروفی نظیر ظروف مواد غذایی می ریزند و بعد این مواد را به جای غذا مورد استفاده قرار می دهند و همین امر موجب مسمومیت می شود. برخی از افراد هم به این دلیل دچار مسمومیت می شوند که هنگام استفاده از مواد شوینده و پاک کننده پنجره ها را باز نمی گذارند که هوا جریان پیدا کند. این مواد هم ایجاد گاز می کنند که خفه کننده و سمی است و در محیطی که تهویه مناسبی ندارد منجر به مسمومیت می شود.
خودرویی که روشن است هم می تواند موجب مسمومیت شود. بنابراین در خودرویی که روشن است حتی برای مدتی کوتاه نیز نباید خوابید. این خواب موجب بروز مسمومیت کشنده با مونوکسید کربن می شود. همچنین گاهی مسمومیت ها از توجه نکردن به وضعیت تهویه محیط کار و منزل و به ویژه در هنگام استفاده از وسایل گرمازای احتراقی به وجود می آید. روشن کردن گاز پیک نیکی در چادر و خودرو و به طور کلی محیط های بسته نیز می تواند ایجاد مسمومیت کند. کسی که با دچار شدن به حالت سرگیجه، تهوع و خواب آلودگی، احساس مسمومیت می کند باید هرچه زودتر محیطش را ترک کند. همچنین برخی از افراد برای گرم شدن، وسایل گرم کننده نظیر بخاری های نفتی را از حالت شعله آبی خارج می کنند و این موجب بروز مسمومیت در آنها می شود. شعله قرمز و نارنجی هم مونوکسیدکربن ایجاد می کند. به طور کلی گاز مونوکسیدکربن بی رنگ، بی بو و به شدت سمی است».
ما درباره مسمومیت ها اطلاعات کمی داریم و هشدارها نیز درباره آنها اندک است. در حالی که به خاطر حفظ سلامتی خود و اطرافیانمان ناچاریم وجود پدیده خطرناک و حتی مرگ آور مسمومیت را جدی بگیریم.

/ 0 نظر / 12 بازدید